10اسفند: پيدايش اينترنت در ايران و سرانجامى كه دچارش شد
ايلنا
اينترنت تازهترين دستاورد بشری رفته رفته تاثيرات خود را بر همه جوامع زندگی انسانی آشکار کرده است. واقعيت اين است که موضوع گسترش اينترنت درايران و جهان به هيچ وجه با نوع نگاهی که در گذشته به اين شبکه ميشد قابل مقايسه نيست.
تا سالها قبل اينترنت و کامپيوتر مانند وسيلهای لوکس تلقی ميشد که عمدتا افراد متول و يا نيازمند به سطح خاصی از خدمات از آن استفاده ميکردند.
اما به مرور و با فهمی که نسبت به مزايای اينترنت و بهرهگيری از ابزارهای کامپيوتر در جامعه بينالمللی و به تبع آن در جامعه ايران به وجود آمد هم اکنون حذف اينترنت و کامپيوتر از زندگی افراد جامعه ما در بسياری از مراکز عملا با قطع خدمات و در بخش ديگر با کاهش شديد کارايی مواجه خواهد شد.
از اين منظر توجه به توسعه اينترنت در کشور به عنوان يک موضوع کليدی و ضروری اهميت بسيارى مييابد.
تاريخچه اينترنت
اينترنت در پنتاگون (وزارت دفاع آمريکا) با نام آرپانت (ARPANET) در سال 1969 به عنوان شالوده اصلی اينترنت و باهدف نفوذ در شبکههای راديويی و ماهوارهای وقت و اتصال به کامپيوترهای ديگر و کار روى پژوهشهای مربوط به وزارت دفاع آمريکا با سرعت و کيفيت مناسب متولد شد.
آرپانت يا همان اينترنت جوان، خط تماس الکترونيک و محرمانه دست اندرکاران وزارت دفاع آمريکا و پژوهشگران بوده است و آن چه امروز به نام پست الکترونيک(E-mail)مطرح ميشود، محصول همان دوران تماس کارشناسان نظامی و کامپيوترها در آرپانت است.
اينترنت تا سال 1983 کمتر از پانصد کامپيوتر ميزبان (HOST computer)داشت و اين کامپيوترها عمدتا در آزمايشگاههای نظامی و بخشهای کامپيوتری آمريکا قرار داشت.
اما چهار سال بعد در سال 1978اينترنت درصدها دانشگاه و آزمايشگاه پژوهشي، صاحب 28هزار کامپيوتر ميزبان شد وروز به روز نيز بر تعداد آن افزوده شد.
اينترنت در ايران
پيشينه اينترنت در ايران به دقت روشن نيست، ندا رايانه نخستين بيبياس راه اندازی شده در ايران بود، اين بيبياس اولين فضای مجازی کامپيوتری در ايران بود که کاربران درآن به تبادل اطلاعات، در انجمنهای گوناگون و فايل ميپرداختند. عضويت در اين بيبياس مستلزم حضور در محل شرکت و پر کردن فرمهای مربوطه بود.
کاربران ايرانی برای نخستين بار محيط وب را با اينترانت روزنامه همشهری تجربه کردند. اين اينترانت به اينترنت متصل نبود و کاربران تنها امکان مشاهده اين روزنامه را داشتند.
به گفته دکتر شهشهانی مدير سابق انجمن .IR و پدر اينترنت در ايران، پس از جنگ تحميلى ايران اينترنت به صورت محدود و به جز مرکز تحقيقات فيزيک نظری و رياضيات، نهادهای ديگری از طريق تماس تلفنی به شبکه وصل ميشدند اما به سايرين خدمات نميدادند.
اينترنت به صورت عمومی از حدود سالهای ۱۹۹۳(معادل ۱۳۷۲) بنا به درخواست استادهای دانشگاه که در خارج از ايران با پست الکترونيکی آشنا شده بودند، شکل گرفت.
طی تماسهای محمدجوادلاريجاني، رئيس مرکز تحقيقات فيزيک نظری و رياضيات كشور با عبدالسلام، رئيس مرکز تحقيقات فيزيک نظری ايتاليا، مرکز مشابه در ايران به مرکز آکادميک و تحقيقات اروپا (EARN) معرفی شد تا دسترسی به شبکه بيتنت برای اين مرکز فراهم شود.
شبکه بيتنت با شبکه اينترنتی که امروز استفاده ميشود تفاوتهای بسيار داشت. استفاده اصلی که از آن ميشد دريافت و ارسال نامههای الکترونيکی بود.
سياوش شهشهاني، قائم مقام آن زمان مرکز تحقيقات فيزيک نظری و رياضيات ايران، در مصاحبهای ميگويد: وقتی عضويت ما را تصويب کردند براى اين كه ما را محدود كنند يک بند جديد هم به تعهدات اعضا اضافه کردند و آن اينکه از شبکه برای تبليغات مذهبی استفاده نشود! و يکی ديگر از تعهدات اين بود که هيج عضوی نبايد جلوی عبور اطلاعات از کشوری به کشور ديگر را بگيرد.
محمد جواد لاريجانی تعهدات لازم برای برقراری اين اتصال را پذيرفت و توافقنامه را امضا کرد.
مرکز در ابتدا از طريق اتصال با شمارهگيری (dial-up) و با استفاده از خط تلفن به دانشگاهی در اتريش متصل شد. پس از آن يک خط استيجاری (leased line) با دانشگاه وين برقرار شد. اين اتصال از سال ۱۹۹۳ به شکل رسمی در آمد، شبکه بيتنت تنها از طريق سيستمعاملهای IBM و بر روی کامپيوترهای VAX قابل استفاده بود.
اکنون ضريب نفوذ اينترنت در ايران از متوسط آسيا بالاتر رفته و در خاورميانه نيز به مقام اول دست يافته است.
شمار کاربران اينترنت در ايران در سال 1994 از 250 نفر فراتر نميرفت اما اکنون بيش از 25ميليون ايرانی به صورت دائم و 5/3 ميليون نفر به صورت کاربر غير دائم از اينترنت استفاده ميکنند
بر اساس برخی آمارهای موجود، ايران با حدود هفتاد ميليون نفر جمعيت، بالغ بر ۳۴ درصد کل جمعيت کاربر اينترنت هستند، سهم ايران از تعداد کاربران اينترنت در خاورميانه بيش از ۵۰ درصد است، با اين حال، ايران برای رسيدن به جايگاه مناسب در دسترسی به اينترنت، هنوز بايد گامهای بلندی بردارد.
کارشکنی مخابرات از همان بدو ورود اينترنت به ايران
به گفته دکتر سياوش شهشهانی به جز آمريکا، دولت ايران(وزارت مخابرات آن زمان) از مخالفان ارائه دامنه IR به ايران و گسترش شبکه اينترنت در ايران بود، به گفته وی مخابرات آن زمان اينترنت را موضوعی موقت و مد روز ميدانست و در پی گسترش شبکه X۲۵ در ايران بود، اين مخالفتها مدتها ادامه يافت و تا حدودی گسترش اينترنت در ايران را در سالهای اول کند کرد.
برای استفاده از اتصال ماهوارهاي، مذاکراتی طولانی با مخابرات انجام شد و تا پای عقد قرارداد هم جلو رفت، ولی تصادفاً در همان روزی که بنا بود قرارداد امضا شود، رئيس مخابرات عوض شد. رئيس بعدی هم از امضای قرارداد خودداری کرد، به همين دليل حدود ۳ سال طول کشيد تا اولين ارتباط ماهوارهای با سرعت ۱۲۸ کيلوبيت بر ثانيه از طريق يک شرکت ايتاليايی برقرار شود.
روشهای دسترسی به اينترنت
اينترنت درايران به وسيله دولت وارد ميشود، يعنی بخش خصوصی خود راسا نميتواند اين امر را انجام دهد، در ايران بيش از ۶۰۰ شرکت ارائهکننده خدمات اينترنت (ISP) فعال هستند كه دسترسی کاربران به اينترنت را فراهم ميكنند، در كشور هميشه بخشخصوصى محكوم به كمفروشى با وجود در دست داشتن پهناى باند مناسب است، بخشخصوصی هم هميشه تکذيب ميکند و مشكلات اينترنت را متوجه عامل اصلى آن يعنى شركت زيرساخت ميداند و در اين بين اين كاربر است كه با وجود پرداخت هزينههاى بالا هيچ وقت آن طور كه بايد سرويس خوبى دريافت نميكند و هميشه هم با اختلال اينترنت مواجه ميشود .
مهمترين روش دسترسی به اينترنت در ايران دسترسی از طريق شمارهگيری تلفنی (dial-up) است، نوع ديگری از دسترسی با شمارهگيری در ايران وجود دارد که به اينترنت هوشمند معروف است، در سالهای اخير دسترسی به ADSL نيز در ايران فراهم شده اگر چه استفاده از آن برای همه کاربرها مقدور نيست.
گذشته از اين، طبق مصوبات اخير «کميسيون تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي» در ايران، اشتراکگذاری با نسبت ۱ به ۱۰ در ايران عملاً مجاز شناخته شده که باعث افت کيفيت خطوط ADSL ميشود.
برخی شرکتهای اينترنتی اقدام به ارائه خدمات اينترنت بيسيم نيز کردهاند (به شکل Wimax، اتصال نقطه به نقطه (ديد مستقيم)، اتصال ماهوارهای (Vsat)) اما هزينه اين خدمات معمولاً برای کاربران خانگی مناسب نيست.
فيلترينگ اينترنت در ايران
محدوديت دسترسی به برخی پايگاههای اينترنتی که در ايران با اصطلاح «فيلترينگ» از آن ياد ميشود، به طور جدی در ايران دنبال ميشود. اصليترين مرجع مسؤول در اين رابطه شورای عالی انقلاب فرهنگی و كميته تعيين مصاديق است.
به گفته گاردين، ايران از نظر تعداد وبگاههايی که در آن فيلتر شدهاند، در دنيا پس از چين در رتبه دوم قرار دارد.
وضعيت حال اينترنت در ايران
ايران درحال حاضر در تاريخ 1/6/88 کشور ايران از لحاظ اپلود در مکان149و ازلحاظ دانلود در مکان186در دنيا است، پهنای باند ورودی به ايران از دو منبع عمده، يکی ماهوارهها (از طريق ماهوارههای W۵، W۶ و اينمارست) و ديگری فيبر نوری (از ترکيه، فجيره و کويت) تامين ميشود، پهنای باند ورودی به ايران توسط شرکت ارتباطات زيرساخت تهيه ميشود و قيمت فروش آن به شرکتهای ارائهکننده خدمات اينترنتی يکی از دلايل قيمت بالای دسترسی به اينترنت در ايران دانسته ميشود.
سه عامل اساسی برای توسعه فناوری اطلاعات در کشور منابع انساني، توانايی و قابليت بخش دولتي، خصوصی و زير ساختهای ارتباطی و مخابراتی است ولى با وجود زيرساختهاى ارتباطى مناسب در كشور به دليل برخى محدوديتها هنوز در برخی موارد با کندی سرعت مواجه هستيم.
براساس اين گزارش، با وجودى كه هر از چند گاهى خبرهايى مبنى بر افزايش سرعت اينترنت از يكسو و كاهش قيمت آن از سوى ديگر منتشر ميشود ولى اين خبرها فقط چندگاهى مطرح و سپس آش همان آش و كاسه همان كاسه قبل ميشود.
اينترنت در برنامه پنجم توسعه
اينترنت در برنامه 5 ساله پنجم توسعه خالی از برنامه مصوب است و به نوعی اين برنامه رشد بخش فناورى اطلاعات و اينترنت را در غالب پياده سازى دولت الكترونيك در سازمانها و ارائه خدمات به مردم به وسيله اينترنت اعلام كرده است درحاليكه هيچ برنامه و مصوبى در مورد افزايش كيفيت اينترنت و بهبود سرعت آن در كشور اشاره نشده است.
اين جا ماندگی از قافله مدرنتيه که اينک در چنين پديده جديدی تبلور يافته است، بالطبع تبعاتی گريزناپذير خواهد داشت.
به عبارتى هر چه توسعه اقتصادی گستردهتر باشد و يا تجارت ما گستردهتر شود نياز به تجارت الکترونيک و در نتيجه اينترنت با كيفيت بيشتر ميشود.
توقف اينترنت پر سرعت توقف سرمايه خصوصى در كشور
اساساً در صنعت ارتباطات تنها بخشهاى سود آور در زمان حاضر اينترنت پر سرعت و شبکههاى بيسيم هستند.
بسيارى از شرکتهاى خصوصى که در اين عرصه حضور مؤثر نداشتند در چند سال اخير نابود شدند. در واقع پنج سال گذشته سختترين دوران تله کام در اقتصاد جهانى بوده است و بسيارى از شرکتهايى که در اين عرصه بودند با پائين رفتن درآمدهاى خطوط تلفنى "صدا" که براى اينترنت سرعت پائين هم به کار ميروند، ورشکست شدند.
حتى IT هم در چند سال اخير به خاطر عدم رشد تصاعدى کمپانيهاى دات کام در تجارت اينترنتى که قبلاً انتظار آن ميرفت، شديداً سقوط کرد، و بسيارى از شرکتهاى بين المللى در آن رشته و نيز کارمندان آنان بيکار شدند.
اين روند در ايران نيز به تازگى مشاهده ميشود، يعنى سود آورترين بخش اقتصاد اطلاعاتى ايران اکنون در اينترنت پر سرعت است و با ممنوع شدن آن، شرکتهاى خصوصى که در اين عرصه فعال هستند و نيز مؤسسات خصوصى که با استفاده از سرويس آنها در کار تجارت اينترنتى مشغولند، ورشکست خواهند شد. البته قرار است شرکت مخابرات يا بعضى از بنيادها عهدهدار اينترنت پر سرعت بشوند، و اين بخش پر سود در ارتباطات را تصاحب كنند و اينترنت پر سرعت را با ضوابط تازه خواهند فروخت.
به اين صورت در يک عرصه بسيار مهم اقتصادى سرمايه خصوصى داخلى نابود و درآمد صاحبان آن در اختيار دولت و مؤسسات دولت مجازى يعنى گروههاى شبه دولتي، قرار خواهد گرفت.
سرمايهگذاريهای انجام شده در بخش IT و همچنين ايجاد 75 هزار کيلومتر کابل نوری برای توسعه و استفاده از اينترنت در کشور صورت گرفته است حال آنکه وزارتخانهای که بايد متولی و مدافع گسترش IT باشد با قوانين خود موجب محدوديت در اين بخش شده است.
سازمان تنظيم مقررات استفاده از اينترنت، در بخشنامهای حداکثر سرعت اينترنت را تا 128 کيلوبيت بر ثانيه مجاز اعلام کرده است در حالی که کاربران برای ارسال عکس و فيلم حداقل به 512 کيلو بيت بر ثانيه سرعت نياز دارند تا بدون مشکل فعاليت کنند.
در حال حاضر سرعت اينترنت حتی پايينتر از ميزانی است که سازمان تنظيم مقررات آن را به طور رسمی مجاز ميداند، سرعت پايين اينترنت عملا اجازه گسترش خدمات، سرمايهگذاری و در نهايت توسعه اين بخش را از کشور سلب کرده است.
شرکتهای خصوصی که در زمينه اينترنت پر سرعت تبليغ ميکنند عملا ميتوانند تا ميزان 2 مگابيت بر ثانيه خطوط پر سرعت به کاربران و متقاضيان ارائه کنند در حالی که مقررات امکان ارائه اين خدمات را از آنان سلب کرده است.
اعمال محدوديت در استفاده از اينترنت نه تنها موجب ضرر بخشی خصوصی ميشود بلکه امکان بهرهبرداری علمي، تجاری و تحقيقاتی از اين تکنولوژی را نيز از بين ميبرد.
اما سرانجام و در نهايت ما اينترنت را برای چه ميخواهيم؟ برای بالندگی کشور در همه سطوح و اين بالندگی گذشته از دستيابی به تکنيکها و اقتصاد باز در گرو آگاهی يک ملت است. دستيابی و گسترش اينترنت در نهايت خواهد توانست بر تجارت و اقتصاد اثرگذار باشد و به طور غير مستقيم ساختار اجتماعی و سياسی جوامع را دگرگون خواهد کرد. البته اين امر با برنامهريزی و وجود کار فرهنگی بسيار در زمينه اينترنت امکانپذير خواهد بود.
10 اسفند 1388 10:28
مطلب را به بالاترين بفرستيد نظر شما
مطلب را به بالاترين بفرستيد